3D gözlük çeşitleri: anaglif, polarize ve aktif farkları

3D gözlük çeşitleri üç ana gruba ayrılır: anaglif, polarize ve aktif gözlük. Anaglif gözlük iki göze giden görüntüyü renk filtresiyle, polarize gözlük ışığın polarizasyon yönüyle, aktif (shutter) gözlük ise camlarını sırayla karartarak ayırır. Üçünün de amacı aynıdır: sol ve sağ göze biraz farklı iki görüntü ulaştırmak ve beynin bunları tek bir derinlikli sahne olarak birleştirmesini sağlamak.

Fark, bu ayrımın bedelinde ortaya çıkar: renk kaybı, parlaklık kaybı, gözlük fiyatı ve gereken ekran türü her yöntemde değişir. Karton ve asetatla kendi gözlüğünü hazırlamak isteyenler için 3D gözlüğü evde yapmanın adım adım yöntemlerini ayrı bir yazıda anlattık. Aşağıda üç teknolojinin farklarını kaynaklara göre karşılaştırdık.

Anaglif, polarize ve aktif 3D gözlük arasındaki fark nedir?

Anaglif, polarize ve aktif 3D gözlük arasındaki temel fark, sol ve sağ göz görüntüsünü birbirinden ayırma yöntemidir. Anaglif gözlük rengi, polarize gözlük ışık dalgasının yönünü, aktif gözlük zamanı kullanır. Bu seçim renk doğruluğunu, parlaklığı, gözlüğün fiyatını ve hangi ekranda çalışacağını doğrudan belirler.

Anaglif 3D gözlük nasıl çalışır?

Anaglif 3D gözlük, iki camında farklı renk filtresi bulunan ve üst üste bindirilmiş iki renkli görüntüyü gözlere ayrı ayrı ulaştıran gözlüktür. En yaygın düzende kırmızı cam sol göze, camgöbeği cam sağ göze gelir. Kırmızı cam kırmızı ışığı geçirip mavi ve yeşili keser, camgöbeği cam bunun tersini yapar.

Wikipedia'nın anaglif 3D maddesine göre yöntemin bilinen ilk tarifi 1853'te W. Rollmann'a aittir. Aynı kaynak kırmızı-camgöbeği dışında başka renk çiftlerini de sıralar: yeşil-macenta kullanan Trioscopic kırmızı ve turuncuları daha iyi gösterir, kehribar-koyu mavi kullanan ColorCode 3-D ise tam renge yakın ama karanlık bir görüntü verir.

Anaglif gözlüğün güçlü yanı erişilebilirliktir: kâğıt ya da plastik gözlük ucuzdur ve özel ekran donanımı gerekmez. Zayıf yanları da aynı kaynakta sayılır: kırmızı tonlar soluklaşır, renk kanalları tam ayrılmadığında hayalet görüntü (ghosting) oluşur, iki gözün farklı renk görmesi retinal rekabet denen yorucu bir etki yaratır ve uzun kullanımda rahatsızlık görülebilir.

Polarize 3D gözlük nasıl çalışır?

Polarize 3D gözlük, her camı yalnızca belirli yönde polarize olmuş ışığı geçiren pasif bir gözlüktür. Ekran ya da projeksiyon cihazı sol ve sağ göz görüntüsünü farklı polarizasyonla gönderir, gözlüğün camları da yalnızca kendi görüntüsünü geçirir. Renk filtresi kullanılmadığı için görüntü tam renkli kalır.

Doğrusal ve dairesel polarizasyon farkı

Wikipedia'nın polarize 3D sistemi maddesine göre doğrusal polarize gözlüklerde filtreler genellikle 45 ve 135 derecelik açılarla yerleştirilir. Bu düzende izleyici başını yana eğdiğinde iki görüntü birbirine karışır. Dairesel polarizasyonda camlar zıt dönüş yönlerini geçirir ve baş eğildiğinde sol-sağ ayrımı bozulmaz. RealD Cinema ve MasterImage 3D dairesel polarizasyon kullanır.

Gümüş perde ve satır kaybı

Polarize sistemin şartı ekran tarafındadır. Sıradan beyaz perde ışığın polarizasyonunu büyük ölçüde bozduğu için sinemada gümüş ya da alüminyum kaplı perde kullanılır. Pasif 3D televizyonlarda ise panelin önünde satır satır değişen polarize şeritler bulunur. Aynı kaynağa göre bu yapıda her polarizasyon satırların yalnızca yarısını alır ve dikey izleme açısı aktif sistemlere göre daha dardır.

Maliyet tarafında fark küçüktür: polarize gözlük, benzer bir kırmızı-camgöbeği gözlükten yaklaşık yüzde 50 daha pahalıdır. Yine de içinde elektronik bulunmadığı için sinema salonlarında çok sayıda izleyiciye dağıtılabilecek kadar ucuz kalır.

Aktif 3D gözlük nasıl çalışır?

Aktif 3D gözlük, camlarında gerilim uygulandığında kararan bir sıvı kristal katman bulunan ve ekranla eşzamanlı çalışan elektronik gözlüktür. Ekran sol göz karesini gösterirken sağ cam kararır, ardından durum tersine döner. Bu geçiş yeterince hızlı olduğunda beyin iki görüntüyü tek bir 3D sahne olarak birleştirir.

Wikipedia'nın aktif shutter 3D sistemi maddesine göre 120 Hz'lik bir ekran her göze saniyede 60 görüntü ulaştırır ve bu değer genel olarak titreşimsiz kabul edilir. Gözlük ile ekran arasındaki eşzamanlama kablo, kızılötesi, Bluetooth dahil radyo frekansı ya da Texas Instruments'ın DLP Link yöntemiyle sağlanır. DLP Link, eşzamanlama sinyalini doğrudan yansıtılan görüntünün içine gömer.

Aktif gözlüğün avantajı görüntü tarafındadır: renk nötrdür ve her göze tam 1080p çözünürlük verilebilir. Bedeli ise şunlardır:

• Parlaklık: Camlar sürenin yarısında ışığı keser. ProjectorCentral, Şubat 2010'da test ettiği modellerde algılanan parlaklığın kabaca yüzde 60 düştüğünü, buna karşılık siyah seviyesi ve kontrastın iyileştiğini yazdı.
• Fiyat ve ağırlık: Elektronik ve pil gözlüğü pahalı ve ağır yapar. ProjectorCentral'a göre Şubat 2010'da bir çift aktif gözlük 100-150 ABD doları arasındaydı.
• Uyumsuzluk: Markalar farklı eşzamanlama protokolleri kullandığı için bir üreticinin gözlüğü çoğu zaman başka üreticinin ekranında çalışmaz.
• Çapraz görüntü: LCD piksellerin yavaş geçişi, bir göze ait karenin diğer göze sızmasına yol açabilir.

Uyumsuzluk sorununu çözmek için Panasonic ve XpanD 3D Mart 2011'de M-3DI standardını duyurdu. Ağustos 2011'de Panasonic, Samsung, Sony ve Sharp'ın da aralarında olduğu Full HD 3D Glasses Initiative açıklandı ve bu girişim M-3DI'ın yerini aldı.

Dördüncü bir tür var mı?

Evet, sinemalarda kullanılan girişim filtreli gözlükler dördüncü bir tür sayılır. Dolby 3D sisteminde projeksiyon cihazı her göz için kırmızı, yeşil ve mavinin biraz farklı dalga boylarını gönderir, gözlükteki dikroik filtreler de yalnızca kendi gözüne ait dalga boylarını geçirir. Yöntem mantık olarak anaglife benzer, ancak dar bantlar sayesinde tam renkli görüntü verir.

Wikipedia'nın Dolby 3D maddesine göre dalga boyu çoğullama denen bu yöntemi Infitec geliştirdi ve sistem sıradan beyaz perdeyle çalışır, yani gümüş perde gerektirmez. Karşılığında gözlükler RealD ve dijital IMAX gözlüklerinden pahalıdır ve tek kullanımlık değildir. ProjectorCentral, Şubat 2010'da bir Dolby basın açıklamasına dayanarak gözlüğün toptan fiyatını çift başına 27,50 ABD doları olarak aktardı.

Hangi 3D gözlük hangi ekranla çalışır?

Her 3D gözlük yalnızca kendi ayırma yöntemini kullanan ekranla çalışır ve türler birbirinin yerine kullanılamaz. Anaglif gözlük herhangi bir telefon, monitör, televizyon ya da basılı görselde iş görür, yeter ki içerik anaglif olarak hazırlanmış olsun. Polarize ve aktif gözlük ise ekranın o teknolojiyi desteklemesini şart koşar.

Ev tarafında seçenekler daralmış durumda. Wikipedia'nın 3D televizyon maddesine göre Vizio 2014'te üretimi bıraktı, 3D televizyon üreten son iki büyük marka olan Sony ve LG de Ocak 2017'de tüm 3D desteğini sonlandıracaklarını duyurdu. Aynı kaynak, 3D destekli televizyonların genellikle HDMI 1.4 ve en az 120 Hz yenileme hızı sunduğunu, gözlüklerin kimi zaman ayrı satıldığını belirtir.

Gözlük seçmeden önce neye bakılmalı?

3D gözlük seçiminde belirleyici olan gözlük değil ekrandır. İkinci el bir 3D televizyon ya da projeksiyon cihazı için gözlük aranıyorsa önce cihazın kılavuzundan aktif mi pasif mi olduğu, aktifse hangi eşzamanlama yöntemini kullandığı kontrol edilmelidir. Aktif gözlükte marka ve protokol uyumu doğrulanmadan yapılan alım, çalışmayan bir gözlükle sonuçlanabilir.

Özel donanımı olmayan biri için tek seçenek anaglif gözlüktür ve renk kaybı bu yöntemin doğasında vardır, gözlüğün kalitesiyle tamamen giderilemez. Burada verilen fiyat ve parlaklık rakamları 2010 tarihli kaynaklara dayanır ve teknolojilerin birbirine oranını gösterir. Ekim 2026 itibarıyla güncel perakende fiyatı olarak okunmamalıdır.

ProjectorCentral'ın 3D projeksiyon teknolojileri yazısı aktif sistemlerde karşılaşılan bir soruna da değinir: eşzamanlama ters döndüğünde her göz diğerinin görüntüsünü görür ve derinlik bozulur. Bu durum cihazın 3D ayarındaki ters çevirme seçeneği değiştirilerek düzeltilir.