3D gözlük evde nasıl yapılır? Adım adım 3 yöntem

3D gözlük evde, karton bir çerçevenin sol göz boşluğuna kırmızı, sağ göz boşluğuna camgöbeği (cyan) ya da mavi şeffaf filtre bantlanarak yapılır. Filtre olarak renkli selofan, ince renkli folyo ya da kalıcı kalemle boyanmış şeffaf plastik kullanılır. Bu gözlük yalnızca kırmızı-camgöbeği renklerle hazırlanmış anaglif görüntülerde derinlik etkisi verir.

Sinema salonlarındaki 3D filmler farklı bir teknikle gösterildiği için ev yapımı gözlük orada işe yaramaz. Adımları Home Science Tools, SEOS projesi ve Labnol rehberlerine dayanarak derledik.

Evde yapılan 3D gözlük nasıl çalışır?

Evde yapılan 3D gözlük, üst üste bindirilmiş iki farklı renkteki görüntüyü renk filtreleriyle ayırır. Her göz yalnızca kendi filtresinden geçen görüntüyü görür. Beyin bu iki görüntüyü birleştirir ve düz bir resimde derinlik algılar. Bu yönteme anaglif 3D denir. Avustralya'daki Victoria Eyalet Kütüphanesi'nin terimler sözlüğü anaglif 3D'yi, genellikle kırmızı ve camgöbeği olmak üzere renk filtresinden geçirilmiş iki görüntüyü birleştiren stereoskopik bir teknik olarak tanımlıyor.

Arizona Üniversitesi optik bölümünün tanıtım sayfası aynı ilkeyi şöyle özetliyor: iki görüntü farklı renklerde olduğunda ve her göze o renklere uygun bir filtre konduğunda beyin iki ayrı görüntü görür ve bunu üç boyutlu tek bir görüntü olarak yorumlar. Home Science Tools'un etkinlik rehberine göre yöntem gözlerin doğal çalışmasını taklit eder. İki göz dünyaya biraz farklı açılardan bakar ve beyin iki görüntüyü birleştirerek derinliği hesaplar. Anaglif görüntü de aynı nesnenin biraz farklı açılardan alınmış iki görüntüsünün kırmızı ve mavi (ya da camgöbeği) tonlarda üst üste konmasıyla oluşur.

Yöntem yeni değildir. Wikipedia'nın anaglif 3D maddesine göre Joseph D'Almeida 1858'de Fransız Bilimler Akademisi'ne anaglif projeksiyon slaytları sundu, Louis Ducos du Hauron ise 1891'de ilk basılı anaglifleri üretti.

3D gözlük yapmak için hangi malzemeler gerekir?

3D gözlük yapmak için bir çerçeve, biri kırmızı biri camgöbeği ya da mavi iki şeffaf filtre ve bunları sabitleyecek bant gerekir. Çerçeve kartondan kesilebilir ya da eski bir gözlük kullanılabilir. Filtre için de üç seçenek var: renkli selofan, ince renkli folyo ya da kalıcı kalemle boyanmış şeffaf plastik.

Yöntem	Çerçeve	Filtre	Anlatan kaynak	Dikkat edilecek nokta
Karton ve selofan	Karton ya da fon kartonu	Kırmızı ve mavi selofan ya da ince folyo	Home Science Tools, SEOS projesi	Home Science Tools, göz boşlukları maket bıçağıyla kesilirken yetişkin yardımı öneriyor
Boyanmış şeffaf plastik	Karton çerçeve ya da CD kutusunun şeffaf kapağı	Kırmızı ve mavi kalıcı kalem	Home Science Tools, Labnol	Labnol yazarı sulu boya ve keçeli boya kalemiyle sonuç alamadı
Eski gözlük	Kullanılmayan güneş gözlüğü ya da gözlük	Renkli şeffaf plastik tabaka ya da boyanmış cam	Labnol	Labnol rehberi plastik tabakanın türünü belirtmiyor

Rehberlerdeki İngilizce "cellophane" Türkçede selofan ya da jelatin kâğıdı, "cardstock" ise fon kartonu olarak geçer. Selofanın arkası görünen şeffaf türü gerekir; renkli fon kâğıdı ışık geçirmediği için filtre olmaz.

Karton ve selofanla 3D gözlük nasıl yapılır?

Karton ve selofanla 3D gözlük yapmak için çerçeve kartondan kesilir, göz boşlukları açılır ve boşluklara renkli selofan bantlanır. Aşağıdaki adımlar Home Science Tools'un etkinlik rehberine ve Avrupa destekli SEOS eğitim projesinin anlatımına dayanıyor.

1. Bir gözlük şablonu yazdırın ya da kâğıda ön parça ve iki saptan oluşan bir gözlük çizin, sonra şablonu kesin.
2. Şablonu kartonun üzerine koyup kenarlarından çizin.
3. Kartondaki gözlük parçalarını makasla kesin.
4. Göz boşluklarını kesip çıkarın. Home Science Tools bu adımda maket bıçağı kullanıyor ve kesimi bir yetişkinin yapmasını öneriyor.
5. Kırmızı ve mavi selofandan, göz boşluklarından biraz daha büyük birer parça kesin. Camgöbeği selofan bulamazsanız mavi selofan da kullanılabilir; ayrıntı aşağıdaki renk bölümünde.
6. Kırmızı selofanı sol göz boşluğuna, mavi selofanı sağ göz boşluğuna şeffaf bantla yapıştırın.
7. Sapları ön parçaya bantlayın.
8. Gözlüğü takıp bir anaglif görüntüye bakarak deneyin.

SEOS projesinin anlatımında bir ek adım daha var. Ön parçadan ikinci bir karton kesip filtrelerin üzerine yapıştırırsanız filtreler iki karton arasında kalır ve gözlük daha sağlam olur.

Gözlüğün ölçüleri ne olmalı?

İki rehber de santimetre cinsinden ölçü vermiyor. Home Science Tools sayfasında yazdırılabilir bir PDF şablon, SEOS sayfasında ise RTF biçiminde örnek bir kalıp bağlantısı bulunuyor; ikisi de yazdırılıp doğrudan kartona aktarılabiliyor. Sayfalarda belirtilen tek boyut kuralı, filtre parçalarının göz boşluklarından biraz büyük kesilmesidir. Şablon kullanmayacaksanız yüzünüze uyan eski bir gözlüğü kâğıdın üzerine koyup çevresini çizerek ön parça, sap ve göz boşluğu ölçülerini ondan alabilirsiniz.

Selofan yoksa 3D gözlük neyle yapılır?

Selofan yoksa şeffaf bir plastik kırmızı ve mavi kalıcı kalemle boyanarak filtre yapılabilir. Home Science Tools bunun için şeffaf plastik poşet öneriyor. Labnol'un ev yapımı 3D gözlük rehberi ise boş bir CD kutusunun şeffaf kapağını kullanıyor.

CD kutusu yönteminde ayrı bir çerçeve gerekmez. Şeffaf kapağın sol tarafı kırmızıyla, sağ tarafı maviyle boyanır. Her boyalı alan bir gözü tamamen kaplayacak genişlikte olmalıdır. Kapak göz hizasında tutularak ekrana bakılır.

Labnol rehberine göre boyama için kalıcı kalem (permanent marker, asetat kalemi) kullanılmalıdır; rehberin yazarı sulu boyayı ve "sketch pen" dediği keçeli boya kalemini de denediğini, ikisinin de işe yaramadığını yazıyor. Rehber, keçeli boya kaleminin hangi türü olduğunu ve neden tutmadığını açıklamıyor.

Eski güneş gözlüğüyle 3D gözlük yapımı

Labnol rehberi üçüncü bir yol olarak kullanılmayan bir güneş gözlüğünü ya da eski bir gözlüğü çerçeve olarak kullanmayı öneriyor. Rehberdeki anlatıma göre sıra şöyle:

1. Kullanmadığınız güneş gözlüğünün camlarını çıkarın.
2. Camların yerine biri kırmızı, biri camgöbeği ya da mavi renkli şeffaf plastik tabaka takın.
3. Renkli plastik yoksa eski bir gözlüğün camlarını kalıcı kalemle doğrudan boyayın.
4. Kırmızının sol göze, camgöbeği ya da mavinin sağ göze geldiğini kontrol edin.

Kırmızı-mavi mi, kırmızı-camgöbeği mi: hangi filtre hangi göze gelir?

Kırmızı filtre sol göze, camgöbeği ya da mavi filtre sağ göze gelir. Üç yapım rehberinin üçü de aynı düzeni veriyor, Wikipedia'nın anaglif 3D maddesi de bunu yaygın düzen olarak aktarıyor. Filtreler ters takılırsa her göz diğerine ait görüntüyü görür ve derinlik etkisi bozulur.

Camgöbeği filtre renkleri daha iyi geçirdiği için tercih edilir; mavi de derinlik etkisi verir ama renkler daha fakir kalır. Wikipedia'daki maddeye göre camgöbeği filtre hem yeşil hem mavi ışığı geçirir, bu yüzden sağ göz görüntünün renklerinden daha fazlasını görür. Aynı madde kırmızı-mavi çiftin dijital ekranlarda zayıf renk algısı verdiğini belirtiyor.

Camgöbeği selofan bulamazsanız mavi selofan ya da mavi-yeşil folyo da iş görür. SEOS projesi mavi-yeşil folyo, Home Science Tools mavi selofan kullanıyor.

Ev yapımı 3D gözlükle neler izlenir?

Ev yapımı 3D gözlükle yalnızca kırmızı-camgöbeği anaglif olarak hazırlanmış fotoğraf, çizim ve videolar izlenir. Normal bir film ya da fotoğrafa bu gözlükle bakmak derinlik etkisi yaratmaz, sadece renkleri bozar. Başka bir renk çiftiyle, örneğin kehribar-koyu mavi ile hazırlanmış anaglif görüntüler de kırmızı-camgöbeği gözlükle doğru görünmez.

Hazır içerik için Labnol rehberine göre YouTube'da anaglif 3D video, Flickr'da anaglif fotoğraf aranabilir. Amit Agarwal'ın yazdığı Labnol rehberi 2 Mayıs 2012 tarihlidir; bu sitelerdeki içerik ve arama seçenekleri o tarihten sonra değişmiş olabilir.

İçeriği kendiniz de üretebilirsiniz. Arizona Üniversitesi optik bölümünün tanıtım sayfasına göre iki yol var: kırmızı-mavi 3D çizim kâğıdına siyah kalemle resim yapmak ya da telefonda MakeIt3D uygulamasıyla fotoğraf çekmek. Böylece kendi anaglif fotoğrafınızı hazırlayıp gözlüğü onunla deneyebilirsiniz. Arizona sayfasında yayın tarihi belirtilmemiş. Uygulamanın güncel durumu sayfada belirtilmiyor, indirmeden önce mağazada kontrol edin.

Ev yapımı 3D gözlük sinemada ve 3D televizyonda çalışır mı?

Ev yapımı kırmızı-camgöbeği 3D gözlük sinemada çalışmaz. Sinemalardaki yaygın sistemler iki görüntüyü renkle değil, ışığın polarizasyon yönüyle ayırır. Renk filtresi bu ayrımı yapamadığı için ev yapımı gözlükle büyük olasılıkla anlamlı bir derinlik görmezsiniz.

Mental Floss'un 3D gözlüklerin çalışma ilkesini anlatan yazısına göre salonlarda en yaygın sistem olan RealD dairesel polarizasyon kullanır. Bir göze ait görüntü sola, diğerine ait görüntü sağa dönen ışıkla yansıtılır ve gözlük camları bunları ayırır.

3D televizyonlarda da durum benzerdir. Wikipedia'nın 3D televizyon maddesine göre 3D televizyonların çoğu aktif obtüratörlü (active shutter) ya da polarize sistem kullanır ve her biri kendi gözlüğünü gerektirir. Wikipedia'nın anaglif maddesine göre polarize ve aktif 3D gözlükler tam renkli görüntü verir ve anaglife göre daha rahat izlenir. Anaglifin üstünlüğü ise özel ekran ya da projektör gerektirmemesidir: sıradan bir ekran ya da baskı yeterlidir.

Görüntü çift ya da soluk görünüyorsa ne yapılmalı?

Görüntü çift görünüyorsa filtreler renkleri yeterince ayıramıyordur. Wikipedia'nın anaglif 3D maddesine göre renkler saf olmadığında ya da filtreler kusurlu olduğunda her göz diğer göze ait görüntünün bir kısmını da görür. Bu duruma gölgelenme (ghosting) denir. Arizona Üniversitesi optik bölümünün tanıtım sayfası da ev yapımı gözlüklerin hazır satılanlar kadar iyi çalışmadığını belirtiyor; ev yapımı bir filtrede bir miktar gölgelenme beklenebilir.

Gözlüğü ilk kez denerken aşağıdaki sırayı izlemek, sorunun gözlükte mi içerikte mi olduğunu ayırmayı kolaylaştırır.

• Derinlik ters ya da hiç yok: Önce filtrelerin yerini kontrol edin. Kırmızı sol gözde, camgöbeği ya da mavi sağ gözde olmalı.
• Hiç etki yok: Baktığınız içerik anaglif olmayabilir. Gözlüğü çıkarıp bakın; kırmızı ve mavi kenar kaymaları yoksa görüntü bu gözlük için hazırlanmamıştır.
• Çift görüntü: Filtre rengi açık ya da düzensiz kalmış olabilir. Boyalı plastik kullandıysanız boyayı kalıcı kalemle, boşluk kalmayacak biçimde yenileyin.
• Kırmızılar soluk: Bu gözlüğün değil yöntemin sınırıdır. Wikipedia'daki maddeye göre iyi hazırlanmış anagliflerde bile kırmızı tonlar soluk kalır.

Anaglif içerik ararken hangi terimler kullanılır?

Anaglif içerik ararken Türkçe "anaglif 3D" ve "kırmızı-camgöbeği anaglif", İngilizce "anaglyph 3D" ve "red cyan anaglyph" ifadeleri kullanılır. Labnol rehberi aramayı İngilizce "anaglyph" terimiyle yapıyor; İngilizce terim daha geniş bir içerik havuzuna ulaşmak için denenebilir.

Arama sonucundaki görüntünün renk çiftine dikkat edin. Wikipedia'nın anaglif maddesine göre kırmızı-camgöbeği dışında kehribar-koyu mavi ve macenta-yeşil gibi çiftler de kullanılıyor. Görüntünün kenarlarındaki kaymalar kırmızı ve mavi-yeşil tonlarda değilse o içerik başka bir gözlük için hazırlanmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Kırmızı-yeşil 3D gözlük ile kırmızı-camgöbeği gözlük aynı mı?

Hayır, kırmızı-yeşil gözlük kırmızı-camgöbeği gözlüğün eski biçimidir. Wikipedia'nın anaglif 3D maddesine göre kırmızı-yeşil çift kitap ve çizgi roman gibi basılı malzemelerde kullanıldı, kırmızı-camgöbeği ise onun yerini aldı. Camgöbeği filtre yeşile ek olarak mavi ışığı da geçirdiği için ekranda yeşil ve mavi tonlar daha iyi algılanır.

Kırmızı-camgöbeği dışında başka renkte 3D gözlük var mı?

Evet, anaglif 3D için başka renk çiftleri de kullanılıyor. Wikipedia'nın anaglif 3D maddesine göre ColorCode 3-D sistemi kehribar ve koyu mavi filtrelerle tam renge yakın görüntü hedefler; macenta-yeşil ve mavi-sarı çiftleri de yaygındır. Her gözlük yalnızca kendi renk çiftiyle hazırlanmış görüntüde çalışır, bu yüzden içerik ile gözlüğün eşleşmesi gerekir.

3D televizyonlar hâlâ üretiliyor mu?

Büyük markalar 3D televizyon üretimini bıraktı. Wikipedia'nın 3D televizyon maddesine göre Vizio 2014'te 3D televizyon üretimini durdurdu, diğer markalar onu izledi. 3D televizyon üreten son iki büyük marka olan Sony ve LG ise Ocak 2017'de 3D desteğini tümüyle bırakacağını duyurdu. Bu televizyonlar anaglif değil, aktif obtüratörlü ya da polarize gözlükle çalışıyordu.

Anaglif görüntüde renkler neden birbirine karışıyor gibi görünür?

Bu etkinin adı retinal rekabettir ve iki gözün aynı noktada birbirinden çok farklı renk ya da parlaklık görmesinden kaynaklanır. Wikipedia'nın anaglif 3D maddesine göre eski anaglif hazırlama yöntemleri retinal rekabete yatkındı; beyin birbiriyle çelişen renk kontrastlarını tek görüntüde birleştirmekte zorlanır. Daha yeni yöntemlerle hazırlanmış anagliflerde etki azalır.

Anaglif 3D fikri ilk kez ne zaman ortaya çıktı?

Anaglif 3D fikrinin bilinen ilk tarifi 1853 tarihlidir. Wikipedia'nın anaglif 3D maddesine göre W. Rollmann o yıl renklerle çalışan erken bir stereoskop tanımladı. Yöntem elektronik bir parçaya ihtiyaç duymaz; farklı renkte iki görüntü ve iki renk filtresi yeterlidir. Bu yüzden anaglif, sinemadan ve ekranlardan önce de uygulanabilen bir teknikti.